झमलाल थापा को घर पनि धलान भयो

 

झमलाल थापा को घर पनि धलान भयो। ७ नं मा एक यो बर्ष बन्दै गरेको यो दोस्रो घर हो।

 

Advertisements

सम्झनाको स्पर्श: रातो धागो ले बाँधिएको एउटा चिठी

जमानाको कुरा
सम्झनाको स्पर्श: रातो धागो ले बाँधिएको एउटा चिठी

खाम मा बन्द गरिएको समचार,खवर छोटकरीमा भन्नु पर्दा चिठी हो। खाम खबर या समचारलाई अरुले नदेख्ने या नबुझ्ने बनाउने सुरक्षा खोल हो। २० बर्ष पहिले सम्म बिदेश बाट थरि थरिका पत्रहरु आउने गर्दथे। सानो साईज को, ठुलो साईज को, टिकट टाँस्नु पर्ने, टिकट टाँस्नु नपर्ने, टिकट को पैसा चिठी बुझ्ने ले नै तिर्नु पर्ने र तिर्नु नपर्ने। चिठी भन्दा बित्तिकै त्यो बेला मानिस हरु त्यही सम्झन्थे। सादा खाम, रँगीन खाम या बुझ्दा पैसा तिर्नु पर्ला या नपर्ला। आज को बल्ग मा चिठ्ठी सँग जोडिएका सम्झनाहरु सुनाउने छौ।

जीवनका सानो सानो कुराले निकै ठुलो ठुलो कौतुहलता थपि दिन्छ। जीवनमा त्यस्तै भएको छ थुप्रै पटक का केटा केटीहरु खाम ले नै चिन्थे कस्को कस्तो चिठी हुन्छ भनेर आँगन मा खेलिरहेका केटा केटीले आफन्तको चिठी छ कि छैन हुलाकी देख्दा बित्ती कै झ्याँई – झ्याँई सोधि हाल्थे। चिठी छ भने पनि हुलाके ले छ भनेर छुट्टाउन दिन्थे तर घर मै नपुगि चिठि दिदैनथे। कतिपय अबस्थाम अग्रेजीका जोडिएका शब्दहरु नबुझेर घरि उस्लाई घरि उस्लाई यो के नाम हो भनेर सोध्ने गर्दथे। आँगन आँगन भेला भएर खेलि रहेका केटा केटीले पालै पालो कोशिस गर्दथे होईन भने हुलाके भिम ब. पाईजा को मा पुग्थे र कुन देश मा कस्को आफन्त छ त्यो आधार मा भए पनि नाम ठहराएर चिठी पुराउथे।

हामी सधै जस्तो हुलाके आयो। हामी त्यसरी नै दौडियौ हुलाके को अनुहार नै अमिलो थियो त्यो दिन। सधै रोकिने आँगन हरुमा रोकिएन हुलाके। हामी पछि पछि दौडियौ। हुलाके पुग्यो।

हामीले पहिलो पटक देख्यौ रातो धागो ले बाँधिएको चिठी

हुलाके ले हामीलाई नआए हुने जस्तो गरेर हेरेका थिए। कस्को चिठी कहिले आउछ सबैलाई कन्ठै जस्तै थियो। केटा केटी को बेला नगर भनेको कुरा गर्नु मन लाग्ने नजाउ भने को ठाउँ मा जानु मन लाग्ने, नखाउ भनेको कुरा झन छिटो खान मन लाग्ने । हुलाके ले सानो लठ्ठीले टाउको मा ट्याक- ट्याक पार्दा पनि हामी पछि लाग्न छाडेनौ। हुलाके पुग्यो खड्कसि थापा को घरमा (थापा काईला को बाबा) त्यहाँ भएका सबैले चिठी हेरेर निकै डराए। दुर्घटना या सिरियस ब्यक्ती को खवर रातो धागो ले बाँधिएर आउदो रहेछ। ईण्डियन आर्मीमा रहेका छोरा राम ब. थापा लाई बिद्रोहीले गोली हानेछ। घाईते भएको अस्पतालमा उपचार चलिरहेको खवर कम्पनीले पठाएको रहेछ। पत्रले हुलाके सहित जति जना ठुला मानिस थिए सबै रोए। केटा-केटी लखेटन परेन सबै लुरु लुरु आफ्नो घर तिर लागे र खवर फैलाए लतरा को दाईलाई गोली लाग्यो रे। भिम ब. पाईजा ले कुन ठाउँ कता भनेर पक्का गरे पछि भोलि पल्ट उनको बाबा र सहयोगीहरु ईण्डिया तिर लागे। गोली साप्रामा लागेको रहेछ खु्टा सधैको लागी काम नगर्ने भयो र सिँगो लाहुरे बैसाखी मा उभिने भयो। केहिे बर्ष पछि हामीले बैशाखी मा उभिएको लाहुरे देख्यौ।

गाउँ भरिका मानिसहरु उनिलाई हेर्न आए। कसैले बाँचेको मा खुसी ब्यक्त गरे, जसैले ज्यान आधा भयो भनेर चुक चुक गरे। फेरी एक पटक दुख नै सहि आँगन पहिले जस्तै चलपल भयो जसरी लाहुरे आउदा हुने गर्दथे। बजैले तौलिया को झोला खोलेर चिया पत्ती र जीरा सानो बटुका बाट आएका जतिलाई पुराए। सबैले पटुकी को छेउ छेउ मा अलग अलग पोका पारे। आँगन भरि गुन्द्री ओछ्याईए रम का बोटल हरु खोलिए। लहर मा बसेका बुढा-बुढीहरुले रम खान सुरु गरे। केटा केटी जतिले ल्याटक्टो, यो यो मिठाई मिठाई खान पाउथे। हामीले खाएको मिठाई को र-यापरलाई पनि थुप्रै दिन सम्म मिठाई जस्तै देखिने ढुँगा बेरर गोजी गोजी मा बोकेर हिड्ने र झिकेर खेल्दा खेलाउने गर्दथ्यौ। वाई ओ वाई ओ मिठाई लाई बुढाहरुले चार जिरो चार जिरो भनेर पढ्थे हामी मरी मरी हाँस्ने गर्दथ्यौ। उनिहरु हामीलाई हँसाउन पढ्थे या साँच्ची कै हामीले थाहा पाएनौ। कसै कसैलाई चारजिरो चार जिरो बाजे नाम नै राखिदन्थ्यो हामीले। कसैले राईफलको तेल छ कि छैन सोधे। कसैले पल्टन का कुरा झिके, लडाईका, बाटो फर्केदा का कुरा, भट्टी पसल्नीको कुरा,बाटोमा चोर लाई छक्काएको कुरा,चोर डाँका सँग भिडन्तको कुरा, भेद गर्नेले पैसा लुट्छ भनेर बाटोमा अरु किनेको खाना नखाई आफैले बोकेको स्याउँ खादै आएको कुरा, भरिया को कुरा, जदौरी को कुरा, धनुषमा हाल्ने प्यारासुट को डोरी को कुरा सबै को डिमान्ड पुरा गराउन सक्थे त्यति बेला का लाहुरे हरु। मैले भने को धनुषमा हाल्ने डोरी ल्याईदिईस ? भए जति कपडा जदौरी मा बाँधेर पल्टन कै कपडा मा फर्किन्थे लाहुरे हरु। अनि त गाउँ नै हल्दार हरुले जितिरहेका हुन्थे, चौतारामा सुबेदारहरु ले डाम्लोको पयो बटारिरहेका हुन्थे। तोसोरो धुमाई रहेका हुन्थे। उनि जस्तै सबै लाहुरे हरुले छोडेर गएका जडौरी लगाएका आफन्त र गोठला खेतला हरु हरियो सुतिको सुईटर लाटो लाई पनि थाहा थियो कुन लाहुरे ले कति वाट बिल्ला लगाएको छ।

सेती दोकान

मुकुन्द शर्मा को पात्लेखेत दोकान को बाहिर पत्र मन्जुषा लेखिएको एउटा टिन को बक्स थियो। खेत मा मल पुराउन। आलु ,सिमि लिन गएको बेलामा चिठी आए नआएको सबैले हेर्थे। बुद्व गिरी ले हुलाकी काम गर्नु अधि सम्म। गाबिस कै मानिस ले हुलाक काम गर्न थाले पछि भने सरकार ले दिएको तलव मा अलिकति गाबिस को आम्दानी बाट थपि दिएर घर दैलो चिठी पुराउने सुबिधा पुराईएको थियो। पात्लेखेत को फाँट हेर्दा मात्रै पात्लेखेत हो ७०% धानखेत वाखेत तिर कै मानिसहरु को छ। मुकुन्द शर्मा सक्रिय राजनितिक मा लागे पछि दोकान बन्द भयो त्यो बेला नै दोकान मा काम अलबाङ पुस्कर शर्मा दोकान सम्हाल्नु हुन्थ्यो। स्कुल का ड्रेस का कपडाहरु किन्न हामी त्यही पुग्ने गर्दथ्यो। लुगा गज मा नपिन्थे। फलाम को एउटा लामो स्केल हुन्थे त्यस्ले नापे पछि कपडा अलिकति कैचीले काटेर एकै झट्का मा च्याट्थे ब्यापारीहरु। लुगा किनि सके पछि मिस्रीका साना साना टुक्राहरु सँगै गएका केटा केटी लाई ब्यपारीले हात हात मा दिन्थे। कहिले कहि मिस्रीमा नुन पनि मिसिएको हुन्थे। बच्चाले नुनुलो पनि जिब्रो फाँट्ने गरी चुसि सहेका हुन्थे रहेका हुन्थे। रयाल बढि, अनुहार रातो र तातो भए पछि आमाहरुले थाहा पाई हाल्थे। मिस्री भनेर नुनु परेछ। त्यो बेला नुन पनि ढिका-ढिका हुन्थे।

मलाई देख्दा राम ब. थापा पुसाउ अझै भन्नु हुन्छ। भदै जन्मिदा म कुतुम्व भएर सुतकको सुनपानी छर्दा ८ मोर पैसा पारेको हो। यति ठुलो भै सक्यो। मलाई पनि उहाँ लाई देख्दा रातो धागो ले बाँधिएको चिठ्ठी याद आउछ र खोज्न मन लाग्छ। रातो रँग को खतरा सँग के सम्बन्ध छ ? यो चलन मा कसरी मिसियो ?

(जमानाको कुरा भित्र बाट
सम्झनाको स्पर्श: रातो धागो ले बाँधिएको एउटा चिठी

स्यानु पाईजा, पात्लेखेत -७ , वाखेत म्याग्दी)

वाखेत डायरी: बिध्योदय नि.मा.बि. वाखेत लाई पर्चुगल बाट कुमार राम्जाली को संयोजनमा प्राप्त २ थान कम्प्युटर उपहार को बिबरण

वाखेत डायरी: बिध्योदय नि.मा.बि. वाखेत लाई पर्चुगल बाट प्राप्त २ थान कम्प्युटर उपहार को बिबरण

vidodaya pustalaye varman yrs-2013 logo

बिध्योदय  निमाबि ले स्कुल को लागी कम्प्युटर उपहार सहयोग मागे पछि सहकार्य सहयोग कुमार राम्जाली को सकृतयता मा चन्दा सँकलन  तथा कुमार राम्जाली र पोस्त पाईजाले थपेर पठाउनु भएको ५० हजार रुपैया बराबर को २ थान कम्प्युटर उपहार प्राप्त गरेको छ । धन्यबाद कुमार राम्जाली र सम्पुर्ण दाताहरु लाई।

porchugal kumar- posta paija

जमानाको कुरा: मण्डलीथान, मण्डली पूजा, वाखेत म्याग्दी २ अलग मान्यता र ब्याख्या

जमानाको कुरा: मण्डलीथान, मण्डली पूजा, वाखेत म्याग्दी २ अलग मान्यता र ब्याख्या

सालैजो भाका गीतको को एउटा टुक्का टिप्ने हो भने चिमखोला तिर पुर्खाको पाला देखि अहिले सम्म पनि गाईन्छ।

” माथिलाई पर्यो मण्डलीथान तल पर्यो चिमखोला” त्यसो त हरेक ठाउँ मा आफ्नो गाउँको तल र माथी पर्ने ठाउँ को परिचय गीत बाटै दिदै पुरानो र बर्तमान सम्म पनि चलेको गीतीचलन सालैजो को बिशेषता हो।

गाउँ कै नाम मण्डलीथान

मण्डलीथान भनेर म्याग्दी जिल्ला पात्लेखेत गाबिस वडानं ९ मा एउटा गाउँ नै छ र थान पनि छ। पूजा खासै हुदैन। पाईजा (थर) हरुले भने आफ्नो दिउतीनी पूजा कै रुपमा हरेक बर्ष गर्दछन। काउलेखर्क मा यस्को थापना छ। दोखालो र मण्डली पूजा पुरानो समाय देखि चलि आएको पूजा हो। दोखालो मुख्यतया दिबँगत पूर्खा पुस्ता जस्लाई हामीले देवता कै रुपमा पूजा गर्दछौ जस्को पूजाले रोग, शोक, अनिष्ठ तर्छ, सन्तान सुख, परिवारिक सुख, धन, मान मनले आँतेको तागेको(सोचेको) पुग्छ भन्ने बिश्वास गरेर पूजा गरिन्छ। यो बर्ष को २ पटक गरिन्छ। हिण्दुकरण भएर यि दखालो नै दशहरा बनेर जोडिएको छ। हिण्दु धर्मले पुरानो सँस्कार का सबै बलियो पाटोहरु को अपहरण गरेको छ र सबैलाई हिण्दुकरणमा ब्याख्या गरेको छ र हामी सबैले आफ्नो पुर्खा को पालो देखि मानि आएको (पुर्वज) देवी देवताहरुलाई ३३ कोटी (करोड) देवता भित्र गाभेर मान या न मान तिमी हिन्दु नै भनेर प्रमाणित को थप्पा लगाई दिएको छ, बुद्व भगवान र धर्म लाई समेत हिण्दु धर्म कै अबतार को रुपमा ब्याख्या गरेको छ। चाहेर पनि हामी ति पुर्खा पूजा दखालो, मण्डली , कुल पूजा छोड्न सक्दैनौ।

मण्डली (देउतीनी)

देउतीनी बजै लाई कतिपय ले “बोक्सी” भनेर अर्थाए । कालो बाख्रीले पूजा गरिदिए ता कि मानिस हरु देउतीनी पूजा गर्न छाडुन तर अझै पनि सेतो बाख्रीले नै गर्दछन जस्ले वाखेत मा देउतीनी को रुपमा मान्दछन।

मगर हरु को भेष भुषा हरु, भूमे पूजा का नेजा (झण्डा)हरु ले यस्तै यस्तै बिम्वहरु बोकेका छन। यि सबै अल्लो जमाना बाट रँगीन जमाना मा प्रबेश गर्दा भित्रिएका ब्याक्ती मान्यताहरु हुन। भलै जो सुकै हुन हाम्रा पुर्वजहरुले ऊनी र अल्लो कै कपडा आफै तैयार गरेका हुन।

सँस्कारको यि पाताहरु बिबादित छन अझै पनि कतिपय झाँक्रीले गाउँ मा अन्य थरीका बिरामी परे भने पाईजा को देउतीनी लागेको भनेर रातरात कालो बाख्रीले पूजा गराईदिन्छन। कतिले रक्सीले बहकिएको बेला दन्किनी को पूजा गर्ने हरु भनेर रक्सी-रक्सी झगडा पनि गर्छन। भोली पल्ट रक्सीले नै टाउको दुखेको किन नहोस देउतीनी नै लाग्यो भनेर सुटुक्के ध्वजा झुण्डाउन पनि आफै जान्छन।

देउतीनी खोज्दा

लिखित नभएका सबै कुरा खोज्न बुढापाका कै भर पर्नु पर्छ। समाज सुरुवाट देखि नै पक्ष र प्रतिपक्ष एक थरीले बोक्सी भनेर पूजा गर्छन एक थरीले देउतीनी मानेर पूजा गर्छन। आफ्नो आफ्नो बिश्वास हो। यस्तै यस्तै चलन वाखेत मा मात्रै होईन सबै ठाउँ मा छ। सबै कुरा र आस्थामा दोहोरो ब्याख्या छ। तै पनि बुझ्न खोज्दा बुढा पाका कै भर पर्नु पर्छ।

चिमखोले बजैको साईली छोरी को बिबहा वाखेत मा भयो। उनी मा दैबिक शक्ती (काम्ने) जस्लाई कसैले बोक्सी पसेको भने कसैले देबी उपचार पनि त्यसरी नै भयो झाँक्री बिधि बाट शरिर मा पसेको दुसात (भुत-प्रेत) निस्केर जा भनेर सिस्नो ले हान्ने, होलुडो (होलुङडो) गोरु जोत्ने बेलामा जुवा र हलो बिच जोड्ने छालाको जोड ले बाँध्न गरियो। तर पनि सन्चो भएन र चिमखोला (माईती) गाउँ फर्किए। त्यहाँ पनि त्यस्तै बुझाई भयो। वाखेते ले छोरी कुटेर पठाए सन्चो नभएको ले वाखेत फर्किएनन उतै बिते पछि झाँक्री हरुले नै उनी देवी को रुपमा बास गरेको ब्याख्या गरे ।

चिम्खोला को मण्डली पूजा

हो अचेल पनि मण्डली लाई बजै नै भनेर पूजा गरिन्छ। चिमखोला मै पनि दोहोरो धारणा छ। कतिले सके सम्म कालो बाख्रीले नै पुजा गर्नु पर्छ भन्छन कति ले जस्तो भए पनि एक बर्णे (एउटै रँग) को हुनु पर्छ भन्छन। जस्ले जे भने पनि बिश्वास सबै को छ। केहि काम भएन भने मण्डली बजै को पूजा गर्छन। लाहुरे बनाईदिनुस, डाक्टर बनाइदिनुस, सन्तान दिनुस मँगसीर को पुर्णिमा को दिन गरिने यि पुजा हरु त्यो समायमा पुग्ने नसक्ने को लागी हरेक उज्याली महिना को मँगलबार पारेर गर्न सक्छन। हिण्दुकरण बढो चलाखी पुर्वक भएको छ। मान्नुस या नमान्नुस झाँक्री बिधि बाट यो गरिने यो पूजा मा पनि हरेक मण्डली र बजै को थान मा एउटा त्रिशुल गाडिएको छ। झांक्रीले अशुभ नपसो भनेर ठोक्ने ढोकाको सँघारको खिल करुवा घर को धुरी मा त्रिशुल। हामीले होईन यो त शिव को हतियार हो हिण्दु धर्म को हो भनेर छाडेयौ भने हामीले हाम्रो सँस्कार को एउटा पाटो सधैको लागी हामी आफै”Surrender” गरेका हुने छौ। काईयो, रिवन, लाछा, छिट को कपडा अचेल सारी, लुँङ्गी, खास्तो जो नयाँ चोखो मानेर चढाईन्छ। हाम्रो हरेक घर गाँडिने झाँक्रीले गाड्ने त्रिशुल अचेल हराउदैछ। कारण गलत ब्याख्या नै हो। झाँक्री चलन यो नयाँ चलन होईन झाँक्रीले चिउ को डालीमा गाड्ने त्रिशुल कतिलाई याद छ ? अचेल छ कि छैन ? परम्पराका कुरा मा साँगुरो सोच राख्नु हुदैन। एउटा ले प्रयोग गरेको रँग अर्को ले न गर्ने एउटा सँग मिल्ने कुरा अर्को ले छोड्ने यो अहिले को नयाँ फेशन जस्तै परम्परामा हुनु हुदैन। अचेल गाउँ मा एउटा ले नयाँ डिजाईन को लुगा किनेर लाउछ अर्को लाई राम्रो लाग्छ अर्को ले पनि किनेर ल्याउछ अनि त्यो पहिलो ब्याक्ती अर्को ले पनि किन्यो भन्ने झोक मा उस्ले लुगा नलगाई अरुलाई दिन्छ। अचेल मगर हरुले आफ्नो सँस्कारमा अहिले को नयाँ लुगा र त्यही लुगा देखेर अर्को ले लुगा किन्ने मानिस को ब्यबहार दोहराई रहेका छन। रँग भन्ने कुरा पछि मात्र कपडा मा पसेका हुन। त्यसैले भेष भुषा को बारे मा यो या त्यो भन्नु मात्रै सतह को साँगुरो मानसिकता हो। यस्तै मानसिकता मैले टुरिजम मा ब्राण्ड नाम बनि सकेको पुन हिल टावर मा पनि देखेको छु र कति पय ठाउँ मा बराह थान हरु मा पनि त्रिशुल हराएको देखेको छु। त्रिशुल किन राखिन्थे भन्ने बारेमा अलगै बल्ग मा खोजेको छु कुरा कम्पलिकेट भएको र बिबादीत लागेको ले अझै थप बुझ्न को लागि बल्ग सार्बजानिक गरेको छैन।

वाखेत को देउतीनी बजै

चिमखोला मा सबै को बिश्वास र आस्था खम्वा बजै को थान वाखेत मा भने पाईजा (थर) को देउतीनी को रुपमा सिमित छ। भनिन्छ नि नजिकको तिर्थ हेला ठ्याक्कै त्यहि भएको छ। तै पनि बिहे गरेर गएका चेलीहरु ले जोख पारेर पूजा गर्न आउछन। भाकल गरेका भाईहरुले पूजा गर्छन र पाईजा थरीले ले बर्ष को १ पटक सँगोल पूजा गर्छन। देउतीनीका २ थान हरु बनेका छन। देउतीनीलाइ उच्च ठाउँ मा स्थापना गर्नु पर्छ भन्दै भेडिखर्क मा थापना गरे पनि होईन जहाँ पुरानो छ त्यही हुनु दिनु पर्छ भनेर पुरानै ठाउँ मा पूजा गरिन्छ।

स्यानु पाईजा, पात्लेखेत-७ म्याग्दी
(जमानाको कुरा भित्र बाट: मण्डलीथान, मण्डली पूजा, वाखेत म्याग्दी २ अलग मान्यता र ब्याख्या)

(नोट-कतिलाई के पनि लाग्ला भने चिम्खोला को चर्चित मण्डली को नाम आफ्नो देउतीनी को प्रचार गर्यो भन्ने पनि लाग्ला तर सत्य त्यही नै हो हामीले आज को नोट राख्यौ भने भोली यो हाम्रो ईतिहास बन्छ। हाम्रो पुर्वज ले त्यहि नै गल्टी गरे उनिहरु ले नोट राखेनन र ईतिहास कथा बनेका छन। ईतिहास मात्र कथा होईन समाय को घटना क्रम को रेकर्ड हो। वाखेत डायरी आज को यस्तै पलहरु को सँगालो हो। बुढापाका जिउँदो छदै अध्यान गर्नुहोस,सोध्नुहोस , लेख्नुहोस बुझ्नुहोस नत्र यि कथा पनि रहने छैनन ईतिहास पर को कुरा भैहाल्यो)

उपभोग्य बस्तु र दशै-तिहार बजार मुल्य

उपभोग्य बस्तु र दशै-तिहार बजार मुल्य

थोक च्याङ्ग्रा (सिङगो) प्रतिकिलो ४ सय ५० रुपैयाँ
च्याङ्ग्राको मासु प्रतिकिलो ८ सय
थोक सिङगो भेडाको प्रतिकिलो ४ सय ७५
भेडाको मासु ७ सय २५ रुपैयाँ
बोरोइलर कुखुराको थोक मूल्य ३ सय
खुद्रा मूल्य ३ सय ४० रुपैयाँ
राँगाको थोक मूल्य २ सय ८५
खुद्रा मूल्य ३ सय २५ रुपैयाँ
अण्डा प्रतिवटा थोक मूल्य नौ
खुद्रा मूल्य १० रुपैयाँ
माछा प्रतिकिलो थोक मूल्य ३ सय
खुद्रा मूल्य ३ सय ४० रुपैयाँ

सम्झनाको स्पर्शहरु: अलैची को सन्देश

जमानाको कुरा
सम्झनाको स्पर्शहरु: अलैची को सन्देश

गलेश्वर माध्यमिक बिध्यालय घतान तोरीपानी म्याग्दी

बहुदलिय प्रजातन्त्र पूर्व गलेश्वर माध्यमिक बिध्यालय घतान तोरीपानी हाम्रो सबै भन्दा नजिकको एउटै मात्रै माध्यमिक बिध्यालय थियो। कुईने मँगले, ठाडाखानी, कोटगाउँ, पाखापानी, झी, पात्लेखेत, पूर्णगाउँ, डडुवा, नयाँ गाउँ, पुलाचौर, जस्ता अहिलेका गाबिस र गाउँहरु को एउटै मात्रै साझा स्कुल थियो। बहुदलिय प्रजातन्त्र पूर्व आफ्नै शान सहित यो बिध्यालय ले उत्कृष्ट नतिजा दिन सक्दथ्यो। म्याग्दी जिल्ला टप गरेको ईतिहास भएको यो बिध्यालय बहुदलयि प्रजातन्त्र पछि भने निल जोगाउने स्थिति मा थलियो। २०४५ सालमा नै यो कलेज बन्ने उत्साह मा थियो। बहुदल पछि झी, पाखापानी, चिमखोला सबै जसो स्कुलहरुले प्राबि स्कुललाई निमाबि हुदै माबी सम्म पुराए। तर नजिकैको पात्लेखेत गाबिस मिठो निद्रा मा निदायो। बिध्यालय को निरासाजनक नतिजा मा प्रमुख कारण थिए। बहुदल पछि माध्यमिक शिक्षा निशुल्क भयो शिक्षकहरु शिक्षक कम राजनिकति कार्यक्रता र नेता बढि भए । पहिले गाउँ गाउँ बाट बिध्यार्थीहरु आउथे एकले अर्को भन्दा उत्कृष्ठ म हुनु पर्छ भन्ने प्रतिस्प्रधात्मक भावना ले स्कुलको गुणस्तरमा लाभ पुराएको थियो। ठाउँ ठाउँ मा निम्नमाध्यमिक र माध्यमिक बिध्यालय बन्न थाले पछि ति बिध्यार्थी हरु उतै रोकिए। प्रतिस्प्रधात्मक भावना हरायो र एसएलसीमा झण्डै झण्डै निल को स्थिति मा बिध्यालयहरु पुगे।

खलबलेको बन मा अलैची र शन्देश

ठाउँ ठाउँ मा निमाबि र माबि तह खोल्नु भन्दा पहिल्ये गलेश्वर माबि घतानले आफुलाई क्याम्पस बनाउने तरखर मा थियो। स्कुललाई आर्थिक रुपमा आत्मनिर्भर बनाउने अभियान अन्तर्गत स्कुल को हाता मा रहेको जग्गा मा फलफुल खेती सुरु गरेको थियो। खलबलेको बन मा अलैची रोपेको थियो। 2044 साल मा ने अलैची म्याग्दी पुगेको थियो। जति बेला पुर्वका गाउँहरुमा अलैची खेती भर्खरै मात्र सुरु गरिएको थियो। कुनै समाय मा घतान देखी कुईने मँगले सम्म नै एउटै गाबिस रहेको थियो। खलबलेको २०-३० रोपनी जग्गा स्कुल को आर्थिक कोष को लागी स्कुलले पाएको थियो। पछि त्यो गाबिसहरु छुट्टिदा पात्लेखेत को भुमी मा परे पनि स्कुल साझा सम्पती भएको ले पुराने भोगचलन लाई निरन्तरता पायो।

यसरी रोप्यौ अलैची

20 भन्दा बढि प्रथामिक बिध्यालय बाट नयाँ भर्ना हुन आएको बिध्यार्थीहरु सहित ८ कलास भन्दा माथी को २ जना त्यो भन्दा तलको को कलास को २ जना हरेक समुहमा ४ जना बिध्यार्थी ( छात्रा र छात्र ) हुने गरि कलास मनिटरहरुले समुह बिभाजन गरे हरेक समुहले ४ खाडल खन्नु पर्ने गरि कार्य बिभाजन गरियो। नयाँ उत्साह बोकेका बिध्यार्थीहरुले एकै दिन मा सक्ने गरी ४ होईन ८ सम्म खाडल खने र एकै दिन मा अलैची को खाडल पुरा भयो। १ मिटर लम्बाई – १ मिटर चौडाई र मुढे हात गहिरो भएको खाडल हामीले जेष्ठ महिना को कुनै शुक्रबार खनेर सक्यौ। चाहिने औजारहरु सबैले घर घर बाटै लगेर गएका थियौ । अलैची रोपियो अर्को बर्ष हामी गोडमेलको लागी पनि गयौ।

नर्शरी तैयार गरियो।

अर्को बर्ष नर्शरी मा बेर्ना तैयार गरेर बिरुवा बेची स्कुलको कोष जम्मा गर्ने भनेर ५ कलास भन्दा माथीका हरेक बिध्यार्थीले दिन को ४० थैली भर्ने गरी नर्सरी थैलोहरु मा माटो भर्यौ। स्कुलको नजिकै को सरस्वती मन्दिर को अगाडी नर्शरी ब्याड तैयार गर्यौ। त्यो अलैची रोपेको पछिल्लो बर्ष थियो। हामी असार साउन को २ महिने छुट्टी सकेर नर्शरी मा बिरुवा उम्रे कि उम्रेनन हेर्न जाँदा त्यहाँ दुबो बाहेक केहि पनि उम्रेको थिएन। बिस्तारै बहुदलिय प्रजातन्त्रको आन्दोलन ले उचाई लियो। स्कुललाई कलेज बनाउने लहर मा लागेका टिचरहरुको उत्साह पनि बिध्यालय को नतिजा ले सेलाउदै गयो। त्यो उत्साह त्यति बेला को हो जति बेला गलेश्वर माबि घतान तोरीपानीले भरत केसी जस्ता टपर बिध्यार्थी उत्पादन गर्दथ्यो। नर्शरी असफल नै भयो। हामीले भरेका नर्शरी ब्याड का थैलाहरु हेर्दा हेर्दै दुबो ले पुरिए। सफा गर्ने बिउ रोप्ने जस्ता काम नै भएन या रोपेर उम्रेन नर्शरी कार्यक्रम हेर्दा हेर्दै असफल भयो।

गलेश्वर माध्यमिक बिध्यालयको लेखा कार्यालय मा आगो लागी भयो।

बहुदल घोषणा हुन भन्दा १-२ दिन पहिले स्कुलको लेखा अफिस मा आगो लाग्यो। अहिले भर्ना फि र फि महँगो भयो भनिन्छ। त्यो बेला पनि फि हरु महँगो नै थिए। 350 रुपैया भर्ना हुन तिर्नु पर्दथ्यो। 16 रुपैया 6 कलासलाई महिना को फि थियो। त्यति बेला सामान्य खेतला को 1 दिनको ज्याला 25 रुपैया थियो। यानी बिध्यार्थीले महिना को १ दिन आफै काम गरेर पनि फि तिर्न सक्थे। हामी बिहान स्कुल पुग्दा लेखा बाट धुँवा आईरहेको थियो। ढोका फोडिएको थियो र ६ कलास तिर उत्तर तिर को छानो का केहि ढुँगाहरु फालिएको थियो र प्रष्टरुप मा धुलो मा नाङगो पैतला को छापहरु थिए। कस्ले जलायो किन ? जलायो हामीले थाहा पाएनौ। तत्कालीन प्र.अ. माधब रेग्मी थिए। त्यस पछि भद्र कार्की ले प्र.अ. भयो। स्कुलले यति कम्जोर नतिजा दिन लाग्यो कि कलेज बन्ने सपना त हरायो कसरी निल जोगाउने भन्ने हुन थाल्यो।

अलैची लाई बेवास्ता

खलबलेको बन मा अलैची नफलेको होईन हाम्रा स्कुले साथीहरु जो तल्लो बाटो आउथे उनिहरुले बनमकै जस्तो देखिने रातो रातो दानाहरु ल्याएर आउथे गुलियो तर्रो रातो पाकेको दाना अलैची हो भनेर हामीलाई पनि चाख्न दिन्थे। स्कुलले अलैची लाई लगायो र बिर्सियो। गोड्मेल कति बेला गर्ने पाक्छ कति बेला टिप्ने, कहाँ बेच्ने पुरै बेवास्ता भयो। अलैची फलेर पनि टिपिएन। केहि ले बिरुवा हरु चोरेर आफ्नो बारी मा लगे उनिहरुले पनि त्यसलाई फैलाउने काम गरेनन। १-२ झाङ रोपेर बेवास्ता गरे। पुर्वले आफ्नो आम्दानी को ठुलो हिस्सा अलैची बनाउदा पश्चिमले भने अलैची लाई बुझ्नै सकेन। तोरीपानी स्कुल ले अलैची बाट राम्रो आम्दानी ल्याउन सफल भएको भए त्यो ब्यबसायिक खेती बन्ने पक्का थियो। सफल छाप छोड्न सकेन। परिणाम यहाँ ब्यबसायिकता सुरु नै भएन। लाहुरे हुने, डिल्ली जाने लाहुरे हरु मात्रै उत्पादन भए। बिस्तारै अरव हरु- साउदी र बहरायण बाहेकका अरव मुलुक कतार, युएई, मलेशिया जस्ता ठाउँहरुमा रोजगार खुले पछि त झन पढने भन्दा पासपोर्ट निकाल्ने हरु धेरै भए। यो अलैची अभियान सफल भएको भए यति बेला अलैची सन्देश पश्चिम का सबै ठाउँ मा पुग्ने थियो। गाउँलेहरु आत्मनिर्भर हुने थिए।

क्याम्पस बन्ने योजना बोकेको 20-22 बर्ष पछि 3 बर्ष पहिले मात्रै गलेश्वर माध्यमिक बिध्यालले +2 सन्चालन गर्यो त्यति बेला खलबलेको बन लाई प्लाईउड बनाउने फ्याक्ट्री ठेक्दारलाई 14-16 लाख मा १ मुष्ट उत्तिस का रुख कात्ने ठेक्का दियो। त्यति बेला कच्ची सडक सन्जाल ले खलबले लाई छोई सकेको थियो मिनि ट्रकहरुले ओसारे खलबलेका काठ। गाउँलेले चन्दा उठाए अहिले +2 सम्म को पढाई चलिरहेको छ।

अलैची सफल भएको भए

अलैची लाई बेवास्ता नगरिएको भए बन नै उजाड हुने गरी यसरी उत्तिसहरु ठेक्का मा बेच्नु पर्ने थिएन अलैची कोष ले नै सजिलै स्कुल चल्न सक्थे। अझै पनि ढिलो भएको छैन। त्यो वेला रोपिएका अलैची का गाँजहरु अझै पनि छन जगेर्ना गर्ने सके मात्रै पनि यस्ले अझै पनि उत्पादन दिन सक्छ। नभए पनि पुरानो गाँज बाट नजिक का सामुदायिक बनहरुलाई सुपथ मुल्यमा मुल बेर्ना बेचेर भए पनि अलेचीलाई पुन: स्थापना गराउन सक्छ। 5 रुपैया गोटा को हिसावले मात्रै मुल गाना बाट बिउ निकाल्ने हो भने ५ लाख को बेर्ना सजिलै तैयार हुन सक्छ र पुरानो गाँजहरुले गोडमेल जस्तै मौका पाउने छन र ५ लाख बिरुवा नजिक का सामुदायिक बनहरु मा रोपिए भने र यस्तै किसिमले बिस्तार गर्दै लेजाने हो भने तोरिपानी स्कुल+2 मात्रै होईन मल्टिपलकलेज बनेर आफ्नो शान र सेवा दुबै बढाउन सक्छ। तर हाम्रो चलन चाही प्रायस नै नगरी यहा केहि पनि हुदैन भनेर हार मान्ने खाले छ। ठुलो कुरा नगरौ सानो काम गरौ। अहिले सामुदायमा पहिले को भन्दा बढि जागरण आएको छ। खलबलेको अलैचीलाई अलेची बेर्ना उत्पादन नर्शरी को रुपमा फेरी प्रयोग गरौ। यस्ले स्कुल को आम्दानी मात्रै बढ्ने छैन। नयाँगाउँ, तोरीपानी, पात्लेखेत, झी, पाखापानी हुदै म्याग्दी खोला वारपार यस्ले अलैची को बलियो सम्भावना र आर्थिक सम्पन्नता पनि दिने छ। भोली के कसरी चलाउने कलेज, स्कुल भनेर चन्दा माग्दै हिड्नु पर्ने र मरि मरि चलेको स्कुल , कलेज बन्नु बाट जोगाउने छ।

(जमनाको कुरा भित्र बाट
सम्झनाको स्पर्शहरु: अलैची को सन्देश)

-स्यानु पाईजा, पात्लेखेत- ७ वाखेत म्याग्दी

पात्लेखेत गाबिस का भुपु हरु बन्दीपुर भ्रमणमा

पात्लेखेत गाबिस का भुपु हरु बन्दीपुर भ्रमणमा

हरेक वडा का ३ जना प्रतिनिधि समेटिएको भुपु हरु को टोली बन्दीपुर भ्रमण मा निस्केको छ। भ्रमण को उद्देश्य नखुले पनि भुपु हरुले भ्रमण को क्रम मा देखेका अनुभव र बिकासहरु आफ्नो गाँउ भित्राउन सकुन।

स्रोत- भरत पाईजा